Espri mi Espiri mi Doğru?
Her şey bir yaz akşamı Kayseri’nin o sıcacık havasında başlamıştı. Yani, aslında her şey o sabah başlamıştı. Kendimi çok kötü hissettiğim o sabah, birden bir arkadaşımın gönderdiği espri (yoksa espiri miydi?) beni gülümsetti. İşte, o an kafama takılan şey şuydu: Espri mi espiri mi doğru?
Bunun ne kadar sıradan bir soru olduğunu düşünebilirsiniz ama içimdeki bu “espri” ve “espiri” meselesi, aslında hayatımda birçok şeyi sorgulamama neden oldu. Gelin, size bunu anlatırken biraz daha derine inelim.
O Gün, Kayseri’deki O An…
Sıcak bir yaz günüydü. Havanın sıcağından bunalmış, iş yerinden bir an önce çıkıp Kayseri’nin sokaklarını gezmeye çıkmayı hayal ediyordum. Ama o sabah içimde bir sıkıntı vardı. Her şey, her şey gibi gibiydi ama bir eksiklik vardı. Yaşadığım şehir, bu şehirdeki insanlar, geçmişimdeki tüm anılarım, hepsi birbirine karışmıştı. O gün de sabah işe gitmeden önce yine kafamda dönüp durdu bir şey: “Neden bu kadar zorlandım?”
Saatler geçtikçe biraz daha kötü hissettim. O sabah uyandığımda ya da belki biraz daha öncesinde kafamda takılan şey şuydu: Espri mi espiri mi doğru?
Sabah kahvemi içerken, aklımda sürekli bu soru vardı. İş yerinde kimseyle sohbet etmedim, hatta e-postalarımı bile hızlıca geçip geçip gönderip, o kadar meşgul oldum ki, dilimde bu kelimelerle ilgili bir takıntı oluştu.
O kadar garip bir şeydi ki!
Bir gün, arkadaşım Burak’la karşılaştım. Ben ona çok eski bir şaka yapmaya çalıştım, o da hemen “Hahah, espri çok kötüydü” dedi. Ben de şaşırdım: “Ya, espri falan değil, espiri demek gerekirdi.” Ama Burak, sadece gülüp geçerken ben o kelimenin peşine düştüm.
Espri mi, Espiri mi?
Çünkü, düşündüm ki: Espri mi, espiri mi doğru? Ben hep “espri” diyordum, ama sürekli “espiri” diyenler de vardı. O an, birden kafamda şu soru oluştu: Acaba ben mi yanlış yazıyorum? Yanlış mı konuşuyorum?
Kayseri’de büyüdüm. Çok sade, çok net, çok anlaşılır bir hayatım vardı. Herkesin dertleri basitti; bu yüzden dilimi doğru kullanmaya çok özen gösterdim. Ama birden “espri” ile “espiri” arasında ne kadar fark vardı ki? Neden böyle bir şey kafama takılmıştı?
Hadi Birlikte Yola Çıkalım: “Espri mi Espiri mi?”
O an bir anda, geçmişten tüm yaşadıklarım gözlerimin önünden hızla geçti. Hatırladım: Küçükken, babam hep “espri yapma” derdi. Ben de hep “espiri yapma” demek isterdim, çünkü kulağıma hep öyle gelirdi. Ama işte, hayatın en temel sorularından biri belki de şuydu: Espri mi espiri mi doğru?
Bazen insanın zihni bir şeye takılır ya, işte o an onu çözmeden rahat edemez. Benim de bu mesele tam olarak öyleydi. “Espri mi espiri mi doğru?” diye hep kendimi sorgularken, aslında yaşadığım hayata dair çok daha önemli bir soruyu fark ettim: Hangi kelime, hangi duyguya daha yakın?
Espri, gülmek için yapılan şaka demekti. Ama espiri, bunun halk arasında daha yaygın olan hali. Yani, ikisi arasında bir fark vardı ama bu fark ne kadar büyüktü?
TDK ve Ben: Espri mi Espiri mi?
O akşam, Kayseri’deki o yürüyüşümde TDK’ye baktım. Biraz da merakla, kafamdaki bu soru yüzünden; ve gördüm ki, doğru yazım “espri” imiş.
Ama durun, bir dakika! Benim dilimde bir alışkanlık vardı ve hep “espiri” diyordum. O an birden, hayatımda doğru bildiğim her şeyin aslında yanlış olabileceğini düşündüm. “Espri” demek, belki de içsel olarak “gülme”nin ne kadar ciddi bir şey olduğunu gösteriyordu. Yani bir espri, sadece bir şaka değil, bir anlam taşıyan bir şeydi. Ama “espiri”yi kullanmak belki de daha rahat bir yaklaşım sergiliyordu. Yani bir şeylere takılmadan, basit bir şekilde.
Yavaşça Anlamaya Başladım: Hayat ve Dil
O yürüyüşten sonra, çok farklı hislerle döndüm. Bu kadar basit bir kelimeyle uğraşırken aslında kendimle ilgili çok daha derin bir şeyler fark ettim. Hayatımda fark ettiğim en büyük şeylerden biri, her şeyin ne kadar karmaşık olabileceğiydi. Bazen bir kelimeyi yanlış yazmak, aslında içinde taşıdığın bir yanılgıyı simgeliyordu.
Bence dil, bir insanın ruh halini, düşüncelerini, hayal kırıklıklarını ya da heyecanlarını çok net yansıtabilir. İşte o gün, “espri mi espiri mi doğru?” sorusu, sadece dilin doğru kullanımına dair değil, aynı zamanda kendimi nasıl ifade ettiğime dair büyük bir soruydu.
Yani, aslında bu sorunun cevabını bulmak bile o kadar kolay değildi. Birçok insanın yanlış yazdığı kelimeler gibi, dilin de içinde doğrular ve yanlışlar vardı. Ama belki de doğruyu bulmak için kendimi bu kadar yormam gerekmezdi. Hayat, her zaman doğruyu bulmakla ilgili değil, o anki duyguyu nasıl hissedip, o duyguyu nasıl aktardığınla ilgilidir.
Sonuç Olarak
Ve işte, şimdi “espri mi espiri mi doğru?” sorusunu kendime sorarken, daha fazlasını öğrendim: Kelimeler bazen sadece teknik bir mesele değildir. Dilin doğru kullanımının ötesinde, onu nasıl hissettiğiniz çok daha önemli. Benim için, espri ya da espiri demek, aslında o anı anlamlı kılmakla ilgili bir şey. Çünkü her ikisi de aynı şeyi anlatıyor: Gülmek, eğlenmek, o anın değerini bilmek.
Hayal kırıklığı, korku, heyecan; her şey bu kelimelerin içinde gizli. O yüzden belki de bir kelimenin doğru olup olmadığı, o an hissettiklerimizle ilgilidir.