Gündelik hayatta sık kullandığımız kelimelerin kökeni, çoğu zaman fark etmeden zihnimizde güç, statü ve düzen imgeleri yaratır. Bir kelimenin hangi dile ait olduğu basit bir dilbilgisi sorusu gibi görünür; ama biraz durup baktığımızda, bu sorunun bizi iktidar ilişkilerinden ideolojik dolaşıma kadar uzanan geniş bir alana davet ettiğini görürüz. “Jewelry hangi dilde?” diye sormak da böyle bir eşik yaratıyor. Çünkü cevap sadece “İngilizce” demekle bitmez; kelimenin dolaştığı tarihsel, siyasal ve kültürel bağlamlara bakmadan eksik kalır.
Bu yazıda “jewelry” kelimesinin hangi dile ait olduğunu temel alarak, meseleyi siyaset biliminin kavram setiyle ele alacağım. Anlatıcıyı tek bir akademik kimliğe sabitlemeden; iktidar, kurumlar ve toplumsal düzen üzerine düşünen bir insanın merceğinden ilerleyeceğim.
Jewelry hangi dilde?
“Jewelry” kelimesi İngilizcedir. Kökeni Orta Fransızca juel (mücevher) sözcüğüne, oradan da Latince jocale (oyuncak, değerli nesne) kelimesine kadar uzanır. Bugün İngilizcede takı, mücevher ve süs eşyalarını ifade eder. Ancak kelimenin küresel dolaşımı, onu yalnızca İngilizcenin sınırları içinde tutmaz. Moda endüstrisi, lüks tüketim ve popüler kültür aracılığıyla “jewelry”, birçok dilde neredeyse çevrilmeden kullanılan bir terime dönüşmüştür.
Burada ilk siyasal soru ortaya çıkar: Bir kelimenin küresel ölçekte bu kadar yaygınlaşması tesadüf mü, yoksa iktidar ilişkilerinin bir yansıması mı?
Dil ve iktidar: Kelimeler nasıl hükmeder?
Dil, siyaset biliminin uzun süredir ilgilendiği bir güç alanıdır. Antonio Gramsci’nin kültürel hegemonya kavramını hatırlayalım. Egemen sınıflar, yalnızca zor yoluyla değil, gündelik hayatın “doğal” kabul edilen dil ve anlamları üzerinden de iktidar kurar. “Jewelry” gibi bir İngilizce kelimenin küresel ölçekte prestij kazanması, Anglo-Amerikan kültürel hegemonyanın küçük ama anlamlı bir parçası olarak okunabilir.
Kelime seçimi ve sembolik güç
Bir mağazada “takı” yerine “jewelry” yazıldığında ne olur? Çoğu insan için bu kelime daha “lüks”, daha “uluslararası” ve daha “değerli” bir çağrışım yaratır. Bu, Pierre Bourdieu’nün sembolik sermaye dediği şeyle yakından ilişkilidir. Dil, burada doğrudan bir ekonomik değere dönüşür.
Kendimize şu soruyu soralım: Aynı nesne, neden İngilizce bir kelimeyle adlandırıldığında daha prestijli hissediliyor? Bu his, bireysel bir tercih mi, yoksa kolektif olarak içselleştirilmiş bir iktidar ilişkisi mi?
Kurumlar ve standartlaşma: Dilin resmileşmesi
Siyasal düzen, sadece hükümetler ve yasalarla değil; standartlar ve kurumlar aracılığıyla da kurulur. Uluslararası ticaret, moda endüstrisi ve küresel markalar, dili fiilen standartlaştıran kurumlardır. “Jewelry” kelimesinin dünya çapında kabul görmesi, bu kurumsal ağların etkisiyle hızlanmıştır.
Küresel piyasalar ve terminoloji
Dünya Ticaret Örgütü’nden çok uluslu şirketlere kadar uzanan ağlar, İngilizceyi fiili bir “küresel dil” haline getirmiştir. Takı sektörü de bundan bağımsız değildir. Uluslararası fuarlar, kataloglar ve e-ticaret sitelerinde “jewelry” terimi baskındır. Bu durum, yerel dillerin geri çekilmesi anlamına mı gelir, yoksa çift dillilikle yeni bir denge mi kurulur?
Kurumsal dil ve meşruiyet
Bir kurumun kullandığı dil, onun meşruiyet kaynağının parçasıdır. İngilizce terimler kullanan bir marka, kendini küresel normlara uygun, modern ve güvenilir olarak sunar. Bu da tüketici gözünde meşruiyet üretir. Ancak bu meşruiyet, kimin normlarına dayanmaktadır? Yerel kültürler bu süreçte söz sahibi midir?
İdeoloji ve estetik: Mücevherin politik anlamı
Mücevher, tarih boyunca iktidarın sembolü olmuştur. Taçlar, yüzükler, nişanlar… Hepsi siyasal anlamlar taşır. “Jewelry” kelimesi de bu tarihsel yükten bağımsız değildir. Kelimenin İngilizce formu, modern kapitalist ideolojinin estetik kodlarıyla birleşir.
Lüks, tüketim ve ideolojik rıza
Modern demokrasilerde iktidar, çoğu zaman rıza üzerinden işler. Lüks tüketim, bu rızanın üretildiği alanlardan biridir. Jewelry, sadece süs değil; başarı, statü ve “hak edilmiş yaşam” anlatısının parçasıdır. Bu anlatı, bireyleri sistemle çatışmaya değil, ona uyumlanmaya teşvik eder.
Burada çelişkili bir durum vardır: Bir yandan bireysel özgürlük ve ifade alanı genişler; diğer yandan bu özgürlük, piyasa ideolojisiyle çerçevelenir. Sizce bir mücevheri seçerken gerçekten özgür müyüz, yoksa seçenekler çoktan bizim için mi belirlendi?
Yurttaşlık, kimlik ve dil tercihleri
Dil, yurttaşlığın da bir parçasıdır. Hangi kelimeyi kullandığımız, hangi topluluğa ait hissettiğimizi gösterir. “Takı” demekle “jewelry” demek arasındaki fark, sadece estetik değil; kimliksel bir tercihtir.
Gündelik siyaset olarak dil
Siyaset sadece sandıkta değil, gündelik tercihlerde de yapılır. Bir kelime seçimi, küçük bir politik eylemdir. Yerel bir terimi kullanmak, kültürel bir direniş olarak okunabilir; küresel bir terimi tercih etmek ise farklı bir aidiyet sinyali verir.
Demokrasi ve katılım
Demokratik bir toplumda dilsel çeşitlilik, katılımın önemli bir boyutudur. Yurttaşların kendi dilsel pratikleriyle kamusal alanda var olabilmesi, demokrasinin derinliğini gösterir. Eğer kamusal alan sadece belli dillerin ve terimlerin hâkimiyetindeyse, bu durum görünmez bir dışlanma yaratmaz mı?
Karşılaştırmalı örnekler: Farklı ülkeler, benzer gerilimler
Fransa’da dil politikalarının ne kadar hassas olduğunu biliyoruz. Fransız kurumları, İngilizce terimlerin yayılmasına karşı aktif bir direnç gösterir. Buna karşılık birçok ülkede İngilizce kelimeler, modernleşmenin doğal bir parçası olarak kabul edilir. “Jewelry” kelimesinin kullanımı da bu farkları yansıtır.
Bu karşılaştırmalar bize şunu düşündürür: Dil politikası, sadece kültürel değil; açıkça siyasal bir tercihtir. Hangi kelimeleri koruyacağımıza, hangilerini içselleştireceğimize kim karar verir?
Kişisel bir değerlendirme: Kelimelerle kurulan düzen
“Jewelry hangi dilde?” sorusunun beni getirdiği nokta, kelimelerin masum olmadığı gerçeği oldu. Bir kelime, bir dünya görüşünü, bir güç ilişkisini ve bir düzen tahayyülünü beraberinde taşır. Jewelry, İngilizcedir; ama aynı zamanda küresel kapitalizmin, estetik ideolojilerin ve sembolik iktidarın dilidir.
Okuyucuya şu sorularla bırakmak isterim:
– Günlük hayatta kullandığınız kelimeler, hangi iktidar ilişkilerini görünmez kılıyor?
– Dil tercihleriyle, farkında olmadan hangi düzenleri yeniden üretiyoruz?
– Daha çoğulcu, daha demokratik bir kamusal alan için dilde nasıl bir farkındalık geliştirebiliriz?
Belki de demokrasi, sadece oy vermek değil; hangi kelimeyi neden kullandığımızı düşünme cesaretidir.